نگاهي به كتاب«زميني و آسماني»به كوشش عليرضا هاشمي نژاد

  

  زير و بم هاي هميشگي هنر خوشنويسي

كتاب «زميني و آسماني»را مي توان يكي از كتاب هاي جامع در زمينه نظريه پردازي هنر با

 موضوع خوشنويسي دانست،هنري كه بدون شك مي توان از آن به عنوان ايراني ترين هنر

نام برد.اين كتاب كه در برگيرنده گفت و گوهايي مفصل با آيدين اغداشلوست تلاش دارد كه در

 قالب اين گفت و گوها پرده از نكات تاريك هنرخوشنويسي بردارد و در شناخت هر چه بيشتر

مخاطب سهمي داشته باشد.

كتاب «زميني و آسماني» نگاهي به خوشنويسي ايراني از آغاز تا امروز است كه هاشمي

نژاد در 9جلسه چكيده اي از آن را در گفت و گو با آيدين آغداشلو عرضه كرده است،كتابي كه

 به لحاظ انتخاب موضوع و شيوه برخورد كاري نو و مورد نياز جامعه امروزاست.

تعريف خوشنويسي،نسبت خوشنويسي با مفهوم هنر،خوشنويسي و مفهوم سنت،خلاقيت و

 خوشنويسي،كلهر و عمادالكتاب،خطوط ايراني و ابزار و قالب ها به همراه بحثي به نام

خوشنويسي امروز فصل هاي اين كتاب را تشكيل مي دهند.

آيدين آغداشلو به عنوان يكي از هنرمندان مطرح روزگار ما به نحو شايسته اي از پس كليت

موضوع بر آمده و نهايت تلاش خود را به كار گرفته تا نكته اي را نگفته باقي نگذارد اما اي كاش

هاشمي نژاد در اين كتاب علاوه بر آغداشلو از نظرات چهره هاي مطرح ديگر هم استفاده مي

 كرد و نگاه خود را گسترش بيشتريميداد.

نكته اي كه اين كتاب را دچار يك سري كلي گوئي كرده اين است كه آغداشلو مجبور بوده

كاملا يك طرفه به ارائه نظرات خود بپردازد، در حالي كه اگر صداي ديگري هم در جمع حضور

داشت قطعا چالشي منطقي در مي گرفت وكتاب را از يكدستي بيرون مي آورد.

همان گونه كه گفته شد آيدين آغداشلو به عنوان يك كارشناس زبده در زمينه هنر هاي سنتي

 در اين كتاب خوش درخشيده و به بيان مسائلي پرداخته كه نياز دوران ماست،بخش زيبائي

كه تا حدودي مخاطب را ترغيب به خواندن ادامه كتاب مي كند نوع كشف هنر خوشنويسي از

 سوي اوست. اودرجواب يك سوال گفته است:

يك بار در چهارده سالگي همراه ساير شاگردان دبيرستان جم براي گردش علمي به موزه

ايران باستان رفتيم و دل من همان جا ماند،وهمي كه دنياي عتيق داشت با تاريكي و خلوت

موزه تشديد شد و انگار كه در معبر زمان سفر كرده بودم،گويي هر شيئي معنايي دو گانه پيدا

 مي كرد...»

مشكلي كه همواره گريبانگير هنر خوشنويسي در ادوار گوناگون بوده عدم نگاه هاي منتقدانه

و نظريه پردازي هاي تخصصي است كه خوشبختانه در حال رفع شدن استبايد گفت كه اصولا

درباره كمتر موضوعي فرهنگي در ايران پژوهش هاي شايسته داريم واين وضعيت در

هنرخوشنويسي بسيار بالاتر از هنر هاي ديگر است،دانستن اين مسئله شايد براي هر علاقه

 مند به اين هنر جالب باشد كه هم اكنون بيش از هزار سال از نوشته شدن اولين رساله درباره

 خوشنويسي مي گذرد و امروزه هم تعداد پژوهشگران اين حوزه از شمار انگشتان دست

بيشتر نيست.

آغداشلو وجود حسي ازلي و ابدي در هنر خوشنويسي ايران و نبود نگاه هاي منتقدانه را اين

گونه توضيح داده است:«خوشنويسي معاصر ما يك كيج تمام عيار است،با هر معياري كه

بگيريد.خوشنويسان ما پيوسته و يكسره از آرماني ديرين و فخيم تقليد ميكنند بي آن كه هدف

يا خاستگاه اين «خودكاري را دنبال كنند.

كتاب «زميني و آسماني»كتابي است كه در آن مي توان براي اولين باررگه هايي

ازخوشنويسي و رابطه آن با دين و سنت ، همراه ماهيت و ارزش هاي زيبايي شناختي

 خوشنويسي و تحولات اساسي سبك شناختي در تاريخ و تحولات اين هنر را جستجو كرد.

همان گونه كه پديد آورنده اين كتاب هم گفته در فرهنگ سنتي تفكيك دين از سنت هاي ملي

كاري است بسيار مشكل اما هنر خوشنويسي در ايران از هنرهاي شاخص دوره اسلامي

است و در پيوند با دين معني مي يابد اما روح ايراني در ايجاد شخصيت هنر خوشنويسي از

عوامل حياتي است،بنا بر اين خوشنويسي از مهم ترين هنرهاي ملي و ديني ايرانيان است و

كاوش در اين بحث نياز به ايجاد نگاه هاي تازه دارد كه كتاب مورد نظر آغازگراين مسير فرخنده است.
دكتر حسين ياوري هم به عنوان آخرين كارشناس گفت: «خوش‌نويسي يكي از هنرهاي فاخر،

 شريف و والامقام است و با آنكه ما،‌ در كشورمان چند ميليون خوش‌نويس داريم و به‌خصوص

بعد از انقلاب هم اين تعداد بيشتر شده، اما مباحث نظري اين هنر هيچ‌گاه باز نشده بود. به

همين دليل اين كتاب، پاسخي است براي بسياري از سؤالاتي كه مردم دارند و بسياري از

ناگفته‌ها را درباره خوش‌نويسي بازگو مي‌كند.»